تعامل المتلقّی فی التحلیل الفینومینولوجی للخطاب الشعری نماذج من أشعار الرومی وابن الفارض وحافظ الشیرازی

نوع المستند: المقالة الأصلية

المؤلف

أستاذ مساعد فی قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة الإمام الخمینی الدولیة ـ قزوین

10.22108/rall.2019.117794.1216

المستخلص

الملخّص
یقع تعامل المتلقّی ضمن نظریة تحلیل الخطاب ویقوم على التعامل السیمیولوجی والفینومینولوجیا. القصد من التعامل هو العلاقة الجدلیة بین المتلقّی والخطاب وفقَ تفکیر خاصّ تقدّمه هذه الرؤیة. فللمتلقّی دورٌ فاعلٌ، حیثُ یقوم بإنتاج الدلالة؛ وبهذا یتّسع المعنى ویبتعد القارئ من سلطة المؤلف. تستهدف هذه الدراسة تحلیل فاعلیة النظریة التعاملیة فی التذوّق الجمالی وتحلیل الوظیفة الثقافیة فی نماذج من أشعار جلال الدین الرومی وابن الفارض وحافظ الشیرازی. بهذا، تتّضح علاقات جدیدة بین الدوالّ بالتعامل والتفضیل الجمالی کما تتّضح أیضاً معانٍ غیر ثابتة متحوّلة. ونظراً إلى تحلیل الأشعار التی اخترناها طوال الدراسة، نستنتج أنّ هذه الرؤیة تؤدّی إلى تحویل التذوّق الجمالی من خلال توسیع الوظیفة الثقافیة للشعر، وبهذا کلّه تتکوّن تجارب جمالیة غیر معهودة، حیث ینتقل المخاطب بدوره المنفعل من البلاغة القدیمة إلى المتلقّی ودوره الفاعل فی مجال البلاغة الجدیدة. وهذا الموقف یرشدنا إلى نظرة فی الوجود والوجودیة فی الشعر الصوفی العربی والفارسی.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [English]

Interaction of the Reader in Discourse and Phenomenological Analysis of the Poetry (Analyzing Examples of Arabic and Persian Mystic Poetry)

المؤلف [English]

  • Farshid Torkashvand
Assistant Professor of Arabic Language and Literature, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
المستخلص [English]

Abstract:
Reader interaction relies on semantics of interaction and philosophical phenomenology. In this approach, the reader is in the process of being meaningful, dynamic, and influential. By using this approach, the domain of meaning production with the participation of the reader is excluded from the monopoly of the author and the text. In this research, the author sought to analyze the function of this approach in understanding the aesthetics and also the cultural function of mystic poetry in Arabic and Persian. Through an interaction approach based on the discursive and phenomenological view, the reader establishes new relationships between signs through the interaction and becomes involved in aesthetic interaction with the fluid and non-constant meanings of the text. Concerning the result of this approach to the poetry in the text and with regard to how it was understood, it became clear that this method, in addition to changing the attitude in the identity of the aesthetic look, was effective in understanding and expanding the cultural function of poetry. Accordingly, this approach extends the function of the poetry.

الكلمات الرئيسية [English]

  • Arabic and Persian poetry
  • Interaction
  • Reader
  • Discourse
  • Phenomenology
المصادر والمراجع
أ ـ العربیة
  1. ابن الفارض، شرف الدین عمر. ( 1991م). الدیوان. بیروت: المطبعة الأدبیة.
  2. عکاشة،محمود. (2013 م). النظریة البراجماتیة اللسانیة (التداولیة): دراسة المفاهیم والنشأة والمبادئ. القاهرة: مکتبة الآداب.
  3. فضل، صلاح. (1992م). بلاغة الخطاب وعلم النص. الکویت: عالم المعرفة.
 
ب ـ الفارسیة
  1. ساسانى، فرهاد. (1383هـ.ش). «معناشناسی گفتمانی: نگاهی به فیلمک اروپا و ایتالیا از برونو بوتسوتو و روبرتو فراتینی». تهران: فرهنگستان هنر: نخستین هم­اندیشى نشانه­شناسى هنر. صص 75 ـ 95.
  2. سام خانیانى،على اکبر. (1392هـ.ش). «رویکرد پدیدارشناسی در شعر سهراب سپهری». پژوهشنامه ادب غنایى. د 11. ش20. صص 121 ـ 142.
  3. شعیرى،حمیدرضا. (1386 هـ.ش). «رابطه نشانه­شناسی با پدیدارشناسی با نمونه­ای تحلیلی از گفتمان ادبی هنری». ادب پژوهی. ش 3. صص 61 ـ 82.
  4. ــــــــــــــــ . (1385 هـ.ش). تجزیه و تحلیل نشانه­معناشناختی گفتمان. تهران: سمت.
  5. سجودى،فرزان. (1381 هـ.ش). «نشانه و نشانه­شناسی: بررسی تطبیقی آرای سوسور، پیرس و اکو». زیباشناخت. ش 6. صص 83 ـ 100.
  6. حافظ، شمس­الدین. (1382 هـ.ش). دیوان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
10. دوسوسور،فردینان. (1382هـ.ش). دوره زبان شناسى عمومى. (ترجمه کورش صفوى). تهران:هرمس.
11. مولوى، جلال­الدین. (1386 هـ.ش). مثنوى معنوى. (تصحیح رینولد نیکلسون). چ 8. تهران:ققنوس.
12. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1387 هـ.ش). غزلیات شمس. (تصحیح محمد رضا شفیعی کدکنی)، تهران: سخن.
13. میکى، بال. (1381 هـ.ش). «پدیدارشناسی: نشانه­شناسی به مثابه نظریه­ای در باب هنر». (ترجمه فرزان سجودى). زیباشناخت. ش 6. صص 17 ـ 34.